De vraag was of ik een portret kon maken van iemand die ik bewonderde. Ik mocht zelf kiezen wie. Het werd Hemingway.

Met even goede argumenten had ik kunnen kiezen voor tientallen andere uitblinkers. Moeder Teresa, Philip Glass of Egon Schiele bijvoorbeeld. Ik koos voor Hemingway omdat hij prachtige karakteristieke gelaatstrekken heeft. En omdat hij zo veel aspecten heeft die interessant beeld kunnen opleveren; stijlvirtuoos, wereldburger, journalist, nobelprijswinnaar.

IMG_3577Visserstrui

Toen ik terugdacht aan alle prachtige boeken die ik van hem had gelezen, kwamen bij mij beelden op van cafés in Parijs, het front van de eerste Wereldoorlog, de Spaanse burgeroorlog en het stierenvechten. Ik dacht aan attributen als blocnotes en typemachines. Van alle elementen die ik kon kiezen, koos ik voor de relatief eenvoudige verwijzing van de visserstrui. Niet alleen omdat ikzelf gek ben op dergelijke kledingstukken, maar vooral vanwege dat geweldige boek dat hij schreef op het toppunt van zijn kunnen en dat misschien wel de directe aanleiding was voor de toekenning van de Nobelprijs; The old man and the sea. Het is een even meeslepend als knap geconstrueerd werk over de strijd om het bestaan, waarin wanhoop, triomf en ontreddering elkaar opvolgen.

Dieren doden

Tegenwoordig is het in sociaal opzicht niet handig om gepassioneerd te schrijven over het doden van dieren. Hemingway kwam er destijds nog net mee weg. Ik heb een boek in mijn kast staan waarin hij zijn avonturen als jager in Afrika beschrijft. Bij mezelf merk ik bij herlezing enige weerstand, vooral als het aangeschoten wild eindeloos bloedend langdurig op de vlucht slaat. De jager zelf heeft er ook moeite mee en beschrijft dat. Zijn reserve is echter compleet afwezig als hij aanwezig is bij de dodendans van het stierenvechten. Hemingway ziet schoonheid en schrijft in The dangerous summer:

“He took the bull with the muleta so suavely, so simply, and so smoothly that every pass seemed to be sculptured. He made all the classic passes and then seemed to try to refine them and make them purer in line and more dangerous as he purposely shortened his naturales by bringing his elbow in to bring the bull by him closer than it seemed any bull could be passed. It was a big bull, entire, brave and strong and with good horns and Antonio made the most complete and classic faena with him that I had ever seen.”

Overleven

Als ik dit lees ben ik mij ervan bewust dat het dierenmishandeling is. Tegelijkertijd denk ik aan de talloze generaties die de techniek van het jagen vervolmaakten en hun waardering voor een goed uitgevoerde jacht ongetwijfeld breeduit etaleerden. Het is hun vanuit de hedendaagse moraal amper kwalijk te nemen. Het betrof hun wezen en hun voortbestaan. Ze wilden goed zijn in wat ze deden. Hemingway maakt in feite zichtbaar wat jarenlang de norm was als het om het doden van dieren ging. En misschien doet hij dat nog wel het beste in The old man and the sea als Santiago – de oude man uit de titel – na dagenlang voor de Cubaanse kust vechten met een marlijn langzaam zijn verstand verliest:

“You are killing me, fish, the old man thought. But you have a right to. Never have I seen a greater, or more beautiful, or a calmer or more noble thing than you, brother. Come on and kill me. I do not care who kills who.”

De tekst is eerlijk, direct en rauw. Heroïsch. Persoonlijk eet ik haast liever vis die op deze wijze is gevangen, dan voedsel dat in gigantische hoeveelheden met een varende moordfabriek uit de zee is geschept.

IMG_1822Portret

Met bovenstaande leeservaringen voor ogen, probeerde ik Hemingway te schilderen als een stoere en reflecterende man in een nautische context.  Met dat laatste vermeed ik waardeoordelen over jagen of stierenvechten. Ik koos voor contrast tussen blauw en oranje (als symbolen voor zee en gevaar) en benadrukte de even vastberaden als peinzende blik. Dat is alweer een jaar of twee geleden. Het portret hangt nog steeds in mijn woonkamer. Het stimuleert mij om af en toe nog een van zijn klassiekers ter hand te nemen, want zelfs de jacht- en stierenvechtbeschrijvingen van Hemingway leveren interessante leeservaringen op.

Written by HRWibier