Oeroud. Groot. Mysterieus. Mooi. Afgelegen. Beschrijving van een reis naar het noorden van Schotland langs enkele Cairns.

Vanuit Thornborough rijd ik verder richting Orkney. Schotland ademt oeroude geschiedenis. De ijstijd is zichtbaar in enorme gletsjerdalen. Hunebedden en steenkringen sieren het landschap. Na iedere bocht kan een verrassing opdoemen.

Clava Cairns

Clava Cairns: South-west passage grave

Clava Cairns: South-west passage grave

Ik nder Inverness, de hoofdstad van de Highlands. De meeste toeristen komen hier voor de stad zelf of het historische slagveld van Culloden, dat een grote landelijk bekende attractie is. Hier vond de laatste slag op Britse grond plaats en die was van groot belang voor de Schotse nationale identiteit. Ik kom voor de Clava Cairns, gebouwd rond 2000 voor Christus in het bronzen tijdperk. Niet neolithisch dus, maar desondanks interessant. Het zijn prehistorische graven opgetrokken uit grote stenen, aangevuld met kleinere en er ligt twee maal een soort van steencirkel omheen. De ingangen van twee graven liggen net als die van Maes Howe op Orkney zo dat het licht van de kortste dag recht naar binnen schijnt. Recent onderzoek heeft aangetoond dat ook de kleuren van de omliggende stenen zijn afgestemd op de winterse zonnewende.

Cairns: South-west passage

Clava Cairns: South-west passage

Ik blijf het fascinerend vinden dat het begin van de jaarlijkse levenscyclus, het eerste net iets langduriger licht een graf binnen schijnt. Alsof de dode met het gewas weer gaat herrijzen en de goede tijden weer kunnen beginnen. De graven zijn gebouwd met met de zekerheid en het vertrouwen dat al het teloorgegane leven weer opstaat. Bij de Clava Cairns zelfs twee keer. De derde cairn is helemaal dicht. Er is geen gang en dus ook geen licht dat naar binnen schijnt, voor eeuwig gehuld in duisternis, ware het niet dat de dakbedekkingen van de Clava Cairns inmiddels verdwenen zijn.

Ook bijzonder zijn de cirkelvormige graveringen in een enkele steen. Prehistorische versieringen met een vergeten betekenis. Als ik er afstand van neem, zie ik hoe mooi deze site is met zijn megalithische bouwwerken. De koeien die er vlakbij op een wild stukje land grazen creëren nog meer sfeer, evenals de de talloze bezoekers die de informatieve bordjes lezen en bewonderend rondlopen. Er is zelfs een gids die een gezelschap rondleidt. Ondanks de eenbaansweg met uitwijkhaventjes die hier naartoe loopt, blijkt een redelijk groot publiek de reis te aanvaarden. Ook al is het maar omdat ze toch in de buurt waren voor het slagveld …

Clava Cairns: Artwork

Clava Cairns: Artwork

Clava Cairns: Stone Circle

Clava Cairns: Stone Circle

Embo Cairn

Dit hunebed dat niet op mijn historische kaart staat, stamt uit 2500 voor Christus en is uitgegraven in 1956. Het voortbestaan was na deze ontdekking direct in gevaar, want er waren plannen om het gebied te ontsluiten voor toeristen. Het monument is toen volledig onderzocht en zo belangrijk bevonden dat het geplande park er niet over-, maar omheen is opgetrokken. Dit ondanks het al lang geleden beschadigde dak, dat ooit minstens zes volwassenen en negen kinderen droog hield. Een tweede grafkamer herbergde allerlei overblijfselen van dieren. De stenen kisten stammen uit het bronzen tijdperk toen het graf een tweede maal in gebruik werd genomen.

Embo Cairn

Embo Cairn

Vlak achter het monument ligt de receptie, er omheen de vakantiehuisjes, de speeltuin en het restaurant. Het is een groot vakantiepark en de opgetogen gasten en kinderen vormen een scherp contrast met de oude stille onbeweeglijke stenen. Even verderop ligt het brede rustige strand. Kijkend naar de golven blijkt daar weinig of niets veranderd sinds de bouw van de graven. Met een beetje geduld en een scherpe blik kan je er zeehonden langs zien zwemmen.

Grey Cairns of Camster

Harde wind, heide en turf. In de verte een naaldbos. Ik rijd op een lege eenbaansweg met inhaalhaventjes in Caithness, een streek in het uiterste Noorden van het vaste land van Schotland. 5.000 Jaar geleden was dit vruchtbaar bouwland dat veel monden voedde. Hemelsbreed is het niet ver meer naar de Orkney eilanden, dat net als Caithness is bezaaid met monumenten uit de steentijd.

Grey Cairns of Camster

Grey Cairns of Camster

De weg verbreedt zich en aan de zijkant staan meerdere auto’s en busjes. Ik ben kennelijk niet de enige die deze verlaten plek heeft opgezocht om een van de oudste en meest complete prehistorische bouwwerken van Schotland te bezoeken. Als ik uitstap zie ik de Grey Cairns of Camster. De kleinste is rond en vier meter hoog. De diameter is 18 meter. Daar loop ik als eerste naar toe. Een krap gangetje leidt naar de verbazingwekkend ruime grafkamer die uit drie compartimenten bestaat.

Nog indrukwekkender is de lange cairn; net zo hoog en 60 bij 20 meter. Enorm dus. Er zijn twee ingangen die elk naar een eigen grafkamer leiden waar geen verbinding tussen bestaat. Oorspronkelijk bestond deze cairn uit twee kleine ronde bouwwerken. Niemand weet meer waarom ze lang geleden met elkaar verbonden zijn.

Grey Cairns of Camster

Grey Cairns of Camster

De archeologen die hier hebben gegraven vonden weinig botfragmenten en potscherven. Andere lieden met minder wetenschappelijke interesses waren hen voor. Wel troffen ze aan de zuidkant van de lange cairn verschillende vuurresten aan uit de tijd dat deze monumenten nog niet gebouwd waren. De aanwezige scherven en vuurstenen wekten de indruk dat deze plek rond 5.000 voor Christus al gebruikt werd om stenen te bewerken.

Voor ik vertrek ziek ik een klein busje stoppen. In twee minuten tijd rennen vier toeristen tot de kleine cairn. Daarna lopen ze terug en vervolgen hun begeleide highlandtour. Ik ben blij dat ik de tijd had om deze magische plek op mij in te laten werken en enig besef te ontwikkelen voor de ontzagwekkende ouderdom, omvang en staat van deze prachtige bouwwerken.

Grey Cairns of Camster

Grey Cairns of Camster

Als ik mijn weg vervolg kom ik langs een groot windmolenpark en zie talloze schapen. Dat lijkt me inderdaad de enige manier om op deze verlaten plek nog enige economische opbrengst te genereren.

Written by HRWibier