De Standaard van Ur: Het oudste stripverhaal ter wereld?

De Standaard van Ur is een houten kistje dat niet groter is dan een kleine koffer; 21 x 50 centimeter. De vier zijkanten zijn ingelegd met glanzend blauw lapis lazuli, rode kalksteen en glinsterend schelpenmateriaal. Op het oppervlak zie je onder andere stroken met marcherende soldaten, wagens en een koninklijk banket. Het bijzondere kunstwerk is gemaakt rond 2500 v.Chr. in Mesopotamië.

Is deze Sumerische mozaïekkist de grondlegger van de moderne strip?

De historische context: De bloei van de Sumerische stadstaat

Rond 2500 v.Chr. bloeide de stad Ur op in het zuiden van het huidige Irak. Ur is een van de oudste steden ter wereld. De Sumeriërs bouwden er indrukwekkende tempels, bedachten het spijkerschrift en ontwikkelden ingewikkelde handelsnetwerken. De standaard van Ur bevond zich in het graf van koning Ur-Pabilsag (of een van zijn directe opvolgers), die heerste over de machtige Sumerische stadstaat Ur.

In deze periode was Sumerië geen eenheid. Verschillende stadstaten zoals Ur, Lagash en Uruk streden continu om macht, vruchtbare grond en handelsroutes. De politieke situatie was onevenwichtig. Koningen moesten hun gezag voortdurend bewijzen.

De vondst en de restauratie

De Britse archeoloog Leonard Woolley vond de Standaard in de jaren 20 van de vorige eeuw. Hij bevond zich in een rijk graf, vlak bij de schouder van een overleden man.

Het houten frame was volledig vergaan. Woolley trof alleen een laag losse mozaïeksteentjes aan in de aarde. Hij bedacht een slimme oplossing: hij goot vloeibare was en gips over de steentjes. Zo legde hij het patroon vast. Experts in het British Museum herstelden het object later zorgvuldig. Ze monteerden alle losse stukjes op een nieuw houten frame.

Wat zien we op de Standaard van Ur?

Het object heeft twee lange hoofdzijden die elk een eigen verhaal vertellen: Oorlog en Vrede. De kunstenaar verdeelde elke zijde netjes in drie horizontale stroken. Je leest het verhaal van onder naar boven.

• De Oorlogszijde:
  • Onderste strook: Zware strijdwagens getrokken door ezelachtigen versnellen van een stapvoetste gang naar een volle galop. Ze rijden vijanden omver.
  • Middelste strook: Bewapende soldaten marcheren in linie en nemen gevangenen mee.
  • Bovenste strook: Koning (groter afgebeeld dan de rest) inspecteert de naakte, geboeide gevangenen.

• De Vredeszijde:
  • Onderste en middelste strook: Het volk brengt belasting en buit op hun ruggen en via dieren (geiten, schapen, runderen).
  • Bovenste strook: De koning proost met zijn edelen tijdens een feestmaal, terwijl een muzikant op een lier speelt.

Cultuurhistorische betekenis: Propaganda in stroken

De Standaard van Ur is een meesterwerk van politieke communicatie. Het heeft propagandistische doelstellingen. De kijker ziet dat de koning twee cruciale rollen vervult. Hij beschermt zijn volk als een genadeloze krijgsheer in tijden van oorlog. Tegelijkertijd zorgt hij voor rijkdom, orde en voedsel in tijden van vrede.

Waar is de standaard van Ur?

De Standaard van Ur bevindt zich in het British Museum in Londen. Daar staat hij in Zaal 56 (Mesopotamië) op de bovenverdieping. Daar vind je ook andere archeologische vondsten uit het oude Nabije Oosten en de koninklijke graven van Ur.

Wil je de Standaard van Ur zien? Dan zijn er twee manieren: 

1. In het echt (British Museum in Londen):
   • Toegang: De toegang tot de vaste collectie van het museum is gratis.
   • Reserveren: Het is aan te raden om vooraf online een tijdslot (gratis toegangsticket) te reserveren via de officiële website van het British Museum om lange wachtrijen te vermijden.
   • Locatie: Great Russell Street, Londen (dichtstbijzijnde metrostations zijn Tottenham Court Road en Holborn).
2. Online / Digitaal:
   • British Museum Online Collection: Op de website van het British Museum zijn hoge-resolutiefoto’s en een uitgebreide beschrijving van zowel de ‘Oorlog’- als ‘Vrede’-zijde te vinden.

Is dit het oudste stripverhaal ter wereld?

Sumeriërs gebruikten voor het eerst strakke horizontale vakken om een chronologische volgorde aan te brengen. Ze doen denken aan een strokenindeling. Dit gaf structuur aan de chaotische werkelijkheid. Bezit de kist genoeg daardoor genoeg kenmerken om een stripverhaal te worden genoemd?

Argumenten voor de Standaard van Ur als stripverhaal:

• Strokenindeling: De horizontale balken lijken sprekend op de moderne pagina-opbouw van een stripboek.
• Sequentiële actie: Kijk naar de onderste strook van de Oorlogszijde. De stilstaande wagen links verandert geleidelijk in een wagen op snelheid rechts, compleet met galopperend paard. Dit is een puur cinematografische striptechniek!
• Helder narratief: De twee kanten vertellen een duidelijke ‘oorzaak en gevolg’-structuur. Eerst is er succes op het slagveld, daarna het feest.
• Draagbaar object: Het kistje is een op zichzelf staand, verplaatsbaar kunstwerk.

Argumenten tegen de Standaard van Ur als stripverhaal:

• Geen geschreven tekst: De Standaard bevat helemaal geen spijkerschrift of bijschriften.
• Geen individuele karakters: De figuurtjes zijn typetjes (soldaat, gevangene, dienaar) in plaats van unieke hoofdpersonen met een naam of persoonlijkheid.
• Geen massaproductie: Het is een uniek koninklijk object gemaakt van kostbare grondstoffen, niet bedoeld voor een breed publiek.

Oudere en jongere alternatieven

Waar past de Standaard van Ur in het rijtje van oudste beeldverhalen?

1. De grottekeningen van Lascaux (ca. 17.000 v.Chr.): De allereerste menselijke poging om actie op rotswanden uit te beelden, maar zonder vaste structuur of tekst.
2. Egyptische Papyrusrollen (ca. 1300 v.Chr.): Het Dodenboek voegt wél tekst (hiërogliefen) toe aan de opeenvolgende actiebeelden op papyrus.
3. Het Tapijt van Bayeux (ca. 1077 n.Chr.): Een middeleeuws borduurwerk met een duidelijke Latijnse tekst én een doorlopende chronologische lijn.
4. De Prenten van Rodolphe Töpffer (1837): De eerste gedrukte strip met tekstblokken onder de tekeningen.

Conclusie

Is de Standaard van Ur het oudste stripverhaal ter wereld? Qua visuele structuur komt het verrassend dichtbij. De uitvinding van horizontale stroken en de ingenieuze versnelling van de strijdwagens zijn striptechnieken.

Het ontbreken van tekst en de unieke, niet-gedrukte vorm zorgen ervoor dat het strikt genomen een voorloper blijft. Maar het is wel een van de strakst georganiseerde beeldverhalen uit de oude geschiedenis.