Dolm.nl

Sapiens

Sapiens

Een kleine geschiedenis van de mensheid. Het is een bestseller. Vertaald in 32 landen. Wat vertelt ‘Sapiens’ over de oertijd?

Yaval Noah Harari doceert geschiedenis in Jeruzalem. Hij schreef ‘Sapiens’ dat de grote lijnen in de menselijke ontwikkeling poogt weer te geven. Nou, van Sapiens dan; de voorouders als Rudolfensis en Erectus komen amper aan bod. Ook de Neanderthaler komt er bekaaid vanaf. Harari laat het gelukkig niet na om te beklemtonen dat de mensheid tot voor kort uit meerdere soorten bestond. Soorten die dus amper aandacht krijgen. Toch heb ik geboeid kennis genomen van een aantal interessante weetjes over de vroegste geschiedenis van de mensheid.

De cognitieve revolutie

Zo had ik mij nooit gerealiseerd dat Sapiens er de eerste keer – zo’n 100.000 jaar geleden – niet in slaagde om de Neanderthalers te verdrijven uit het Midden-Oosten en Europa. Kennelijk was hij niet opgewassen tegen dit veel steviger menssoort. Later wel. Daarvoor waren niet alleen tal van uitvindingen noodzakelijk, maar vooral het vermogen om in grote groepen te opereren. Die arme Neanderthalers die in kleine groepjes leefden, waren volgens Harari kansloos toen Sapiens eenmaal leerde op grote schaal samen te werken. Dat kwam door de cognitieve revolutie. Met name het kunnen denken in abstracties was daarvoor bepalend. Zonder dat geen godsdienst, staat, monetair stelsel of mensenrechten. Ik had daar nog nooit bij stil gestaan. Harari legt het gelukkig haarfijn uit.

Zwendel

Minstens net zo boeiend vind ik het betoog van Harari waarin hij de agrarische revolutie de grootste zwendel van de geschiedenis noemt. Landbouw maakte het mogelijk dat een onbeduidende soort, die in plukjes verspreid over de wereld zwierf, in aantal ongebreideld kon groeien. En in zijn kielzog bijvoorbeeld kippen, graan en maïs. Maar: De oermens – ooit rustig jagend en verzamelend, beschikkend over zeeën van tijd, genietend van een gezond en gevarieerd dieet – raakte door de landbouw verstrikt in een stelsel van hard werken, uitbuiting, gebondenheid en eenzijdige voeding.

Het boek is beeldend geschreven en leest lekker weg. De verpletterende alomvattendheid van het onderwerp ligt op geen enkel moment de leesbaarheid in de weg. Sterker nog, het bevat boeiende inzichten en toegankelijke beschouwingen. Dat maakt ‘Sapiens’ een indrukwekkend boek.

Na de steentijd

Desondanks was ik toch een beetje teleurgesteld, want het grootste deel van het boek betreft de periode na de steentijd. De komst van wereldgodsdiensten, het geld, kapitalisme, consumentisme en bio-industrie worden uitgebreid beschreven. Als ik het boek na lezing dichtklap bekruipt mij daardoor de gedachte dat Harari de meeste aandacht besteedt aan de kortste tijdspanne in de geschiedenis van Sapiens. Eigenlijk beschrijft het boek niet de geschiedenis van de mensheid. Eerder is het een beschrijving van het ontstaan van de huidige dominantie van onze eigen menssoort en de westers georiënteerde samenlevingsvorm. Zelfs Harare is er niet in geslaagd het perspectief van zijn tijd en plaats los te laten. En eigenlijk begon ik in het boek omdat ik verwachtte dat hij dat wel zou kunnen. Daar staat dan weer tegenover dat hij aan het einde van zijn boek de wezenlijkste van alle vragen stelt: Zijn mensen nu gelukkiger dan in de steentijd? En zal verdere ontwikkeling sapiens hemzelf en andere wezens van de aarde meer geluk brengen? Zijn bespiegelingen hierover zijn buitengewoon boeiend.

SapiensYuval Noah Harari: Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid.

Uitgeverij Thomas Rap, 2014. 461 pagina’s. ISBN 978-94-004-0058-0.