Dolm.nl

Oertijdromans

Oermensen, neanderthalers incluis, figureren in tal van romans. Ik heb een stapeltje van die oertijdromans thuis liggen. Een deel heb ik gelezen. Anderen liggen op lezing te wachten. Een overzicht.

Net als de meeste mensen begon ik met De stam van de holenbeer van Jean M. Auel. Het was het eerste boek voor een groot publiek rondom het steentijdthema en is volgens velen nog steeds het beste. In tweedehandsboekwinkeltjes, museumshops en kringloopwinkels ontdekte ik in de jaren daarna een groeiend aantal oertijdromans. Hieronder een overzicht. De sterren geven aan hoe goed ik het boek vond met een maximum van vijf stuks. Beschouwingen over makkelijk verteerbare non-fictie staat elders op deze site: ‘Oermensen op kantoor’, ‘Oertijdnostalgie’ en ‘Bojs: Mijn Europese familie’.

Jean M. Auel: De stam van de holenbeer (1980, ****)

Klassieker en het begin van een succesvolle reeks dikke boeken. Ik deel het algemeen heersende  enthousiasme voor een flink deel. Het is onwaarschijnlijk knap zoals Auel een geloofwaardig beeld geeft van het leven zoals zich dat 35.000 jaar geleden afspeelde. De beschrijvingen van menselijke verhoudingen, ontdekkingen, uitvindingen, cultuur, jacht zijn meeslepend;  als hoofdpersoon Ayla soep, thee of geneesmiddelen maakt, heb ik het  gevoel dat ik over haar schouder meekijk. Haar belevenissen zijn aangrijpend en haar karakter is bewonderenswaardig.

Desondanks ben ik voorlopig blijven steken bij het vierde deel. De redenen zijn:

  1. Auel heeft erg veel woorden nodig om haar verhaal te vertellen. Veel herhaling en omhaal van woorden maken dat ik hier en daar verveeld raak.
  2. Ik haak af als Ayla niet alleen betrokken is bij domesticatie van honden, paarden en leeuwen, maar ook getuige is van de uitvinding van de naald, de speerwerper en nieuwe steenbewerkingstechnieken. Dat zijn te veel revoluties voor een mensenleven.
  3. Al die liefdesperikelen geven mij het idee dat ik een prehistorische doktersroman zit te lezen.

Michael Gear en Kathleen O’neal Gear: Het volk van de wolf (1991, *****)

De jonge jager Rent In Licht heeft visoenen die zijn volk kunnen redden van honger en oorlog. Hij hoopt zijn volgelingen door een tunnel van ijs te leiden naar een land van vrede en voorspoed. Zijn even wrede als oorlogszuchtige broer probeert hem tegen te houden. En dan zijn er ook nog een paar andere types die roet in het eten kunnen gooien; een jaloerse sjamaan, een vijandelijk stamhoofd en een geliefde die nadelige invloed heeft op de gave van Rent in Licht.

Het verhaal speelt zich 15.000 jaar geleden af als de eerste mensen via Siberië naar Amerika komen. De stam van Rent In Licht doet dikwijls denken aan de oorspronkelijke bewoners van Amerika en mede daardoor maakt het geheel een geloofwaardige indruk. De beschrijvingen van de continue strijd om het bestaan versterken dit. Boeiende karakters en verrassende plotwendingen staan garant voor een flinke dosis spanning. Het schrijversduo Gear – zij archeoloog en historicus, hij schrijver – brengt het geheel met vaart en geeft blijk van uitstekende taalbeheersing. Eigenlijk kan ik geen enkel nadelig aspect aan dit boek benoemen. Toppertje dus!

Isaac Asimov en Robert Silverberg: Proefkind (1993,***)

Een stel bevlogen wetenschappers is erin geslaagd een neanderthalerkind naar het heden te transporteren. Het blijkt lastig om de buitenwereld ervan te doordringen dat een neanderthaler ook een mens is. Het jongetje leidt daar steeds zwaarder onder. Ondertussen spelen commerciële en publicitaire belangen bij de organisatie die het wonder heeft bewerkstelligd. Het project dreigt de interesse van management en publiek te verliezen. Al met al buitengewoon ongeloofwaardig. Bovendien lijdt het boek aan een gebrek aan spanning. Dat geldt dan weer niet voor de spaarzame tussenhoofdstukken die zich afspelen in de prehistorie; die maken een boel goed.

Megan Lindholm: Het rendiervolk & Wolfs broeder (2000, ****)

Dit zijn strikt genomen geen oertijdromans; de eerste bronzen voorwerpen hebben al hun entree gemaakt in de tijd dat deze boeken zich afspelen. Toch is er aandacht voor ‘Het rendiervolk’ en ‘Wolfs broeder’ op deze site, want het volk uit de titel van het eerste boek werkt nog met steen.

Hoofdpersonen zijn de genezeres Tillu en haar zoontje  Kerlew. Ze zijn op de vlucht voor de onaangename sjamaan Carp en vinden een schuilplaats bij het rendiervolk. Daar wachten hen nieuwe problemen terwijl Carp naderbij komt.

Megan Lindholm – ook bekend als Robin Hobb – weet de lezer heel goed de gevoelswereld van haar personages binnen te trekken. De leefomstandigheden en de natuur zet zij even overtuigend neer; zij heeft duidelijk veel research gedaan. Enige nadeel is dat de eerste helft van het boek hier en daar wat voortkabbelt, maar na een onverwachte moord raakt het verhaal gelukkig in een stroomversnelling. Een en ander leidt naar een open einde dat een opmaat blijkt naar het tweede deel ‘Wolfs broeder’, waarin de stambruut Joboam en de irritante Carp de spanning steeds verder opbouwen tot een gewelddadige climax. Goed geschreven, boeiend, maar nergens echt verrassend.

Oertijdromans op de plank:

  • Elizabeth Marshall Thomas: De maan van het rendier (1987).
  • Jan Houdijk: Raven (1989).
  • Peter Schaap: Ogen van ivoor (1995).
  • Bernard Cornwell: Stonehenge (1999).
  • Nicholas J. Conard en Jürgen Wertheimer: Die Venus aus dem Eis (2010).